Hızlı bilgiler
- •Demir eksikliği, dünya genelinde en yaygın görülen besin ögesi eksikliğidir.
- •Bitkisel kaynaklardaki demirin emilim oranı hayvansal kaynaklara göre daha düşüktür.
- •C vitamini içeren gıdalarla birlikte tüketim, emilimi etkileyen bir etkendir.
- •Tanı ve tedavi yalnızca hekim tarafından yapılır.
Demir eksikliği, Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre küresel ölçekte en yaygın beslenme sorunlarından biri.
Bu yazıda demirin beslenmedeki yerini ve emilimi etkileyen etkenleri ele alıyoruz.
İki farklı form
Beslenmedeki demir iki formda bulunur ve emilim oranları farklıdır.
Hayvansal kaynaklarda bulunan hem demir, görece yüksek oranda emilir. Bitkisel kaynaklarda bulunan non-hem demirin emilim oranı ise daha düşüktür ve öğünün diğer bileşenlerinden etkilenir.
BÖLÜM ÖZETI
Bitkisel kaynaklardaki demirin emilim oranı daha düşüktür ve öğünün bileşiminden etkilenir. Bu, planlamayı önemli kılar.
Emilimi etkileyen etkenler
| Artıran | Azaltan |
|---|---|
| C vitamini içeren gıdalar | Çay ve kahvedeki bileşenler |
| Bazı organik asitler | Fitatlar |
| Islatma ve fermentasyon işlemleri | Yüksek kalsiyum aynı öğünde |
Bu nedenle bitkisel demir kaynaklarını C vitamini içeren gıdalarla birlikte tüketmek, literatürde üzerinde durulan bir yaklaşımdır. Çay ve kahveyi öğünden ayrı tüketmek de aynı çerçevede değerlendirilir.
Bitkisel kaynaklar
Baklagiller, koyu yeşil yapraklı sebzeler, tam tahıllar, kabak çekirdeği ve susam demir içeren bitkisel kaynaklar arasında sayılır.
Geleneksel hazırlama yöntemleri de bu konuda anlamlı. Baklagillerin ıslatılması ve fermentasyon uygulamaları, fitat içeriğini etkileyen işlemler olarak literatürde yer alır.
KİMLER RİSK ALTINDA?
Üreme çağındaki kadınlar, gebeler, hızlı büyüme dönemindeki çocuklar ve ergenler, düzenli kan bağışı yapanlar ve bitki bazlı beslenenler bu konuda değerlendirme gerektiren gruplar arasında sayılır.
Belirti ve tanı
Demir eksikliği yorgunluk, halsizlik ve dikkat sorunları gibi özgül olmayan belirtilerle seyredebilir. Bu belirtiler başka nedenlerle de ortaya çıkabilir.
Bu nedenle tanı yalnızca kan tetkikleriyle konur. Kendi değerlendirmenizle demir takviyesi kullanmak uygun değildir; gereksiz kullanım da sorun oluşturabilir.
Yorgunluk ve halsizlik yaşıyorsanız hekiminize başvurunuz; tanı tetkikle konur.
Sorumluluk reddi: Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; tıbbi tavsiye, tanı veya tedavi önerisi yerine geçmez. Demir eksikliği tanısı yalnızca hekim tarafından kan tetkikleriyle konur. Demir takviyesini hekim önerisi olmadan kullanmayınız; gereksiz kullanım zararlı olabilir.
Kaynaklar
Bu yazı aşağıdaki kaynaklardan derlenmiştir. Özgün araştırmaların tamamına kaynak bağlantıları üzerinden ulaşabilirsiniz.
- Dietary Reference Values for iron - EFSA Panel on Dietetic Products, Nutrition and Allergies
- Anaemia - World Health Organization
- Türkiye Beslenme Rehberi (TÜBER) - T.C. Sağlık Bakanlığı
Hygge Journal içerikleri genel bilgilendirme amaçlıdır. Sağlık beyanı, tanı veya tedavi önerisi niteliği taşımaz; bireysel beslenme kararları için sağlık profesyoneline danışılmalıdır. Yazılar özgün özet niteliğindedir; kaynak makalelerin metinleri kopyalanmaz.