Hızlı bilgiler
- •NOVA, gıdaları işlenme derecesine göre dört gruba ayıran bir sınıflandırmadır.
- •Ultra işlenmiş gıda kategorisi bu sistemin en çok tartışılan grubudur.
- •Sınıflandırma besin bileşimini değil, işlenme derecesini esas alır.
- •Sistemin sınırlılıkları bilimsel literatürde tartışılmaktadır.
Ultra işlenmiş gıda kavramı son yıllarda beslenme tartışmalarının merkezine yerleşti. Bu kavram NOVA adlı bir sınıflandırma sisteminden geliyor.
Bu yazıda bu sistemi ve etrafındaki tartışmayı ele alıyoruz.
NOVA nedir?
NOVA, gıdaları işlenme derecesine göre dört gruba ayıran bir sınıflandırma sistemidir.
| Grup | Tanım |
|---|---|
| 1 | İşlenmemiş veya minimum işlenmiş gıdalar |
| 2 | İşlenmiş mutfak bileşenleri |
| 3 | İşlenmiş gıdalar |
| 4 | Ultra işlenmiş gıdalar |
Dördüncü grup, endüstriyel formülasyonlarla üretilen ve genellikle mutfakta kullanılmayan bileşenler içeren ürünleri kapsar.
BÖLÜM ÖZETI
NOVA, gıdaları işlenme derecesine göre dört gruba ayırır. Sınıflandırma besin bileşimini değil işlenme derecesini esas alır.
Neden tartışmalı?
Sistemin en çok eleştirilen yönü, besin bileşimini hesaba katmamasıdır. Bir ürünün NOVA grubu, protein, lif veya şeker içeriğinden bağımsız olarak belirlenir.
Bu, bazı durumlarda tutarsız sonuçlar doğurabilir. Besin ögesi zenginleştirilmiş bir ürün ile şeker yoğun bir ürün aynı grupta yer alabilir.
İkinci eleştiri, "ultra işlenmiş" tanımının sınırlarının net olmamasıdır. Farklı araştırmacılar aynı ürünü farklı gruplara yerleştirebilmektedir.
Peki ne biliyoruz?
Ultra işlenmiş gıda tüketimi ile bazı sağlık göstergeleri arasındaki ilişki üzerine çalışmalar sürüyor. Bu çalışmalar gözlemsel nitelikte ve nedensellik konusunda kesin sonuç sunmuyor.
Üzerinde daha çok görüş birliği olan nokta, bu kategorideki ürünlerin genellikle şeker, tuz ve yağ açısından yoğun, lif açısından zayıf olduğu yönünde.
İŞLENMİŞ OLMAK TEK BAŞINA BİR ÖLÇÜT DEĞİL
Gıda işleme, güvenlik ve raf ömrü açısından gerekli bir süreçtir. Pastörizasyon, dondurma ve kurutma da işleme yöntemleridir. Belirleyici olan işlemenin varlığı değil, ürünün besin bileşimidir.
Pratik yaklaşım
Bu tartışmadan çıkarılabilecek pratik sonuç, ürünün etiketine bakmaktır. Besin değeri tablosu ve içindekiler listesi, NOVA grubundan daha somut bilgi sunar.
Formülasyon açısından ise bu tartışma, işlenmiş ürünlerin besin bileşimini iyileştirme yönünde bir yönelim yaratmıştır. Reformülasyon çalışmaları bu yönelimin bir parçasıdır.
Reformülasyon çalışmalarımızı inceleyebilirsiniz.
Sorumluluk reddi: Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; tıbbi tavsiye, tanı veya tedavi önerisi yerine geçmez. Bireysel beslenme kararları için doktorunuza veya diyetisyeninize danışınız.
Kaynaklar
Bu yazı aşağıdaki kaynaklardan derlenmiştir. Özgün araştırmaların tamamına kaynak bağlantıları üzerinden ulaşabilirsiniz.
- NOVA classification of foods - Food and Agriculture Organization
- Ultra-processed foods: definitions and debate - hakemli literatür derlemesi
- Türkiye Beslenme Rehberi (TÜBER) - T.C. Sağlık Bakanlığı
İlgili yazılar
Besin değeri tablosu nasıl okunur?
Etiketteki tablo standart bir formatta sunulur; nasıl okunacağını bilmek, ürünleri karşılaştırmayı mümkün kılar.
Temiz etiket: pazarlama mı, formülasyon ilkesi mi?
Mevzuatta tanımlı bir beyan değil; ancak somut bir formülasyon yaklaşımına karşılık geliyor.
İşlenmiş gıda her zaman kötü mü?
Gıda işleme, güvenlikten raf ömrüne kadar birçok işlevi olan geniş bir kavram.
Hygge Journal içerikleri genel bilgilendirme amaçlıdır. Sağlık beyanı, tanı veya tedavi önerisi niteliği taşımaz; bireysel beslenme kararları için sağlık profesyoneline danışılmalıdır. Yazılar özgün özet niteliğindedir; kaynak makalelerin metinleri kopyalanmaz.